Nżjar upplżsingar um afleišingar Móšuharšindanna 1783 į vešurfar

Forn myndskreyting  eldgoss á Íslandi

Rannsóknir viš NASA“s Goddard Intitute for Space Studies leiša ķ ljós aš eldgosiš ķ Laka 1783 hafi haft ķ för meš sér miklar breytingar į hringrįs andrśmslofsins į noršurhveli jaršar. Žannig hafi hita- og śrkomufrįvik veriš sumariš 1783 meš žvķlķkum ólķkindum og haft įhrif meira aš segja mikil įhrif į Nķlarfljót ķ Afrķku. 

Žekkt er ķ sögnum aš brennisteinsmóšan sem lagši frį eldsprungunni į Sķšuafrétti sušur um alla Evrópu sumariš 1783, hafi haft žęr afleišingar aš stórlega dró śr innngeislun sólar. Hluti LakagķgaYfir landi var hiti um 3°C lęgri en venjulega, ž.e. žegar hann er endurreiknašur meš tölvulķkönum.  Kólnun af slķkri stęršargrįšu hafši žaš ķ för meš sér aš uppskera brįst aš verulegu leyti um mikinn hluta įlfunnar.  Vesęlir trjįhringir bęši frį Alaska og Sķberķu fyrir žetta sumar stašfesta "sjokkiš" ķ sumarhitanum. 

NķlarfljótĶ Nķlarfljóti lękkaši vatnsboršiš mjög žetta afdrifarķka įr žegar Lakasprungan spśši eldi og eimyrju. Aš mati vķsindamanna viš NASA stofnununina brįst śrkoman į Sahel svęšum Afrķku, en žar eru aš megninu til uppdragslönd Nķlarfljóts ķ Sśdan og Ežķópķu.  Hiš lįga hitastig yfir landsvęšum  Evrópu og Asķu dró śr žeim mikla hitamun sem venjulega er til stašar į milli megnlands Evrasķu og hafsvęša Atlantshafs og Indlandshafs.  Žaš er einmitt žessi hitamunur sem knżr įfram monsśninn, ž.e. bęši Indlands- og Afrķkumonsśninn.   Žegar hitastigiš lękkaši yfir meginlandinu vegna móšunnar vantaši driffjöšur monsśnssins, ž.e. hina vķšįttumiklu og afdrifarķku hafgolu sem fęrir śrkomu inn į Sahel svęši Afrķku og til landsvęša Asķu sunnan Kįkasus- og Himalaifjalla.

Lķkön vķsindamannana gefa einnig til kynna aš hitastig Sahel svęšanna, Arabķuskagans og Indlands hafi hękkaš um 1-2°C žetta sumar vegna veikingar monsśnsins.  Slķkt hefur ķ för meš sér aš minna veršur um skż og loftiš žurrara og fyrir vikiš hękkar hitinn einmitt žarna žó svo aš kólnaš hafi noršar.

Skamatķsk mynd af Austur-Afrķku / Asķu monsśninunumVatnsborš Nķlarfljóts er žekkt og skrįš langt aftur ķ tķmann. Fyrstu heimildir eru frį žvķ um 600 įrum fyrir Krist.  Tekiš er fram ķ grein NASA aš įriš 983 e.kr.  hafi einnig oršiš vatnsžurrš ķ Nķl.  Varla er žaš tilviljun nema fyrir žęr sakir aš žaš įr varš stórgos ķ Eldgjį !  Žrišja įriš sem tengist lįgu vatnsborši žessa stórfljóts N-Afrķku er 1912.  Žį gaus Mount Katmai ķ Alaska.  Luke Oman viš Rutges University, New Brunswick segir aš innan viš 3% lķkur séu į žvķ aš hrein tilviljun rįši žarna för ! 

Enda kemur ķ ljós ķ žessari rannsókn aš mikil eldgos noršarlega į hnettinum hafi ašrar afleišingar ķ för meš sér į vešur en stóru sprengigosin sem verša nęrri mišbaug.  Žau sķšarnefndu hafa įhrif til breytinga į munstri stóru vešurkerfanna aš vetri til, en mešan žau noršlęgu viršast helst breyta vešurlagi į sumrin, žegar inngeislun sólar į hinum vķšįttumiklu meginlöndum hefur allsrįšandi įhrif į vešurhringrįsina.

Žetta žykja mér afar fróšlegar og merkilegar nišurstöšur um įhrif hins mikla eldgoss viš Laka 1783-1784.  Vert er aš žakka Jósefi Hólmjįrn į Vešurstofunni fyrir sendingu žessarar įhugaveršu rannsóknar til mķn.   Hér er sķšan tengill į sķšu frį Hunkubökkum į Sķšu žar sem segir dįlķtiš frį gosinu og afleišingum žess.  Žar er lķka fręg frįsögn Benjamin Franklin af móšunni en hann var staddur ķ Parķs žetta sumar.   

 

 


Athugasemdir

1 Smįmynd: Birna M

Vį, ekki vissi ég aš žetta hefšihaft svona vķštęk įhrif. Stórmerkilegt.

Birna M, 22.11.2006 kl. 12:36

2 Smįmynd: Įgśst H Bjarnason

Sęll Einar.

Smį innlegg ķ umręšuna um įhrif eldgosa į vešurfar:

Var žaš grķšarmikiš eldgos, halastjarna, loftsteinn, eša eitthvaš annaš sem orsakaši "kjarnorkuveturinn (nuclear winter)" ca 536-540?   Um žaš er fjallaš hér:

REASSESSING THE MYSTERY CLOUD OF AD 536  http://www.staff.livjm.ac.uk/spsbpeis/Antti-Arjava.htm

og umręšur:

"THE AD 536-540 MYSTERY: GLOBAL CATASTROPHE, REGIONAL EVENT OR MODERN MYTH?"  http://www.staff.livjm.ac.uk/spsbpeis/AD536-CCNetDebate.htm

Eldgos?    The sixth century climatic catastrophe told by the ice cores
by Lars Berg Larsen
Department of Geophysics, University of Copenhagen  http://atlas-conferences.com/c/a/i/q/21.htm (...From the chemical record we identify a volcanic eruption and we estimate the magnitude of the eruption and a possible location. ...)

 ---

Annaš: Er hęgt aš greina įhrif Móšuharšinndanna į žessum hitaferli (Central England temperature 1659-2000)?  

Įgśst H Bjarnason, 22.11.2006 kl. 15:41

3 Smįmynd: Įgśst H Bjarnason

Meira um Laka og Nķl:

Faraway Volcanoes Shrunk the Mighty Nile
By Sara Goudarzi
LiveScience Staff Writer
posted: 21 November 2006

http://www.livescience.com/environment/061121_eruptions_nile.html

"Volcanic eruptions on Iceland generated a cascade of events that led to record low levels of water in the Nile River in Africa and brought famine to the region more than two centuries ago, a new study concludes...."

Įgśst H Bjarnason, 22.11.2006 kl. 15:50

4 Smįmynd: Einar Sveinbjörnsson

Sęll Įgśst !

Žessi grein į livescience er aš stofni til sś sama og ég styšst viš. CAT lķnuritiš er athyglisvert ķ žessu sambandi.  Kalda sumariš 1783 kemur žar ekkert sérlega vel fram.  Ég man ekki til žess aš hafa heyrt žess sérstaklega getiš žar aš hafi veriš sérlega kalt, en höfum lķka hugfast aš lķnuritiš sżnir įrleg hitagildi og žrįtt fyrir móšuna og įhrif hennar til hitlękkunur um sumariš og fram į haustiš  ķ Evrópu, hefur varminn engu aš sķšur haldist aš mestu ķ hafinu og N-Atlanshafsstraumurinn ekki tapaš sķnum hitaeinkennum geri ég rįš fyrir.  Mera žarf til. Žar af leišandi er hętt viš aš frįvik sumarsins jafnist śt į ferlinum, sem er žó vissulega ķ kaldara lagi žessi įrin. 

Annars žykja mér žessar eldgosapęlingar ętķš spennandi, ekki sķst įhrif stóru sprengigosana viš mišbaug sem hafa įhrif į logslag allrar jaršarinnar ķ mįnuši eša įr į eftir, žar sem mikiš magn gosefna berst upp ķ heišhvolfiš.  Tamboragosiš 1815 er nęrtękast žessara stórvišburša.

ESv

Einar Sveinbjörnsson, 22.11.2006 kl. 21:53

Höfundur

Einar Sveinbjörnsson
Einar Sveinbjörnsson
Veðurfræðingur og veðurdellukall. Á þessari síðu verður aðeins fjallað um veður frá ýmsum sjónarhornum.

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (19.10.): 3
  • Sl. sólarhring: 16
  • Sl. viku: 99
  • Frį upphafi: 1752541

Annaš

  • Innlit ķ dag: 2
  • Innlit sl. viku: 61
  • Gestir ķ dag: 2
  • IP-tölur ķ dag: 2

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband